چطور علائم کمبود شیر مادر در توله‌سگ را بشناسیم و تغذیه جایگزین کنیم؟
مقدمه
دیدن توله‌سگ‌هایی که مادرشان نمی‌تواند به آن‌ها شیر بدهد یا شیر کافی ندارد، نگران‌کننده است. این وضعیت به‌خصوص در روزهای اول زندگی، وقتی توله‌ها کاملاً به شیر مادر وابسته‌اند، خیلی زود می‌تواند خطرناک شود. در این مقاله توضیح می‌دهیم چطور بفهمیم توله شیر کافی نمی‌خورد، در خانه چه کارهایی از دستمان برمی‌آید و چه وقت باید فوراً به دامپزشک برسیم.
نشانه‌های کمبود شیر مادر در توله‌سگ
اولین نشانه، بی‌قراری و گریه‌ی مداوم توله‌هاست. توله‌ی سیر معمولاً بعد از شیر خوردن چند ساعت آرام می‌خوابد؛ اما توله‌ای که شیر کافی نمی‌گیرد، بعد از شیر خوردن هم بی‌تاب است، مدام دنبال پستان می‌گردد یا مک می‌زند و عقب می‌کشد.
وزن‌گیری دقیق‌ترین شاخص است. توله‌ها را با ترازوی آشپزخانه هر روز در یک ساعت مشخص وزن کنید و یادداشت کنید. در ۲۴ ساعت اول، کمی کاهش وزن ممکن است طبیعی باشد؛ اما توله باید تا روز دوم یا سوم به وزن تولدش برگردد و بعد هر روز وزن بگیرد. توله‌ی سالم معمولاً روزانه حدود ۵ تا ۱۰ درصد وزنش اضافه می‌کند. توله‌ای که بعد از روز دوم وزن نمی‌گیرد یا وزن کم می‌کند، در خطر است.
بی‌حالی و ضعف، ناتوانی در مکیدن، یا جدا ماندن توله از بقیه و ناتوانی در رفتن به سمت مادر هم نشانه‌ی تغذیه‌ی ناکافی یا بیماری‌اند. لثه‌های خشک و چسبناک نشانه‌ی کم‌آبی است. آزمون کشیدن پوست پشت گردن در توله‌ی نوزاد قابل اعتماد نیست. توله‌ای که بدنش سرد است در خطر جدی است.
دلایل شایع کمبود شیر مادر و راه‌حل‌های خانگی
مادر ممکن است به دلایل مختلف شیر کافی نداشته باشد: عفونت پستان، ضعف، کم‌آبی، تغذیه‌ی ناکافی، استرس یا محیط سرد و شلوغ. اولین قدم، معاینه‌ی مادر توسط دامپزشک است. مطمئن شوید مادر همیشه آب تازه و غذای مخصوص سگ آبستن و شیرده یا غذای توله (که انرژی و پروتئین بیشتری دارد) در دسترس دارد، و جای زایمان آرام، گرم و دور از رفت‌وآمد است.
گاهی یک یا چند پستان دردناک، قرمز، داغ یا سفت می‌شود و توله‌ها فقط از پستان‌های سالم شیر می‌خورند. کمپرس گرم (نه داغ) ممکن است کمک کند، ولی هر قرمزی، تورم، داغی یا ترشح غیرعادی پستان را جدی بگیرید و همان روز به دامپزشک بروید؛ عفونت پستان می‌تواند مادر را بیمار کند.
تب شیر: اگر مادر در هفته‌های اول شیردهی بی‌قرار شد، نفس‌نفس زد، لرزید، عضلاتش سفت شد یا تعادل نداشت، ممکن است کلسیم خونش افتاده باشد. این اورژانس است و مادر باید فوراً به دامپزشک برسد. خودسرانه مکمل کلسیم ندهید.
آغوز: شیر روزهای اول مادر («آغوز») پادتن‌هایی دارد که توله را در برابر بیماری‌ها محافظت می‌کند. اگر ممکن است، مطمئن شوید هر توله در روز اول از مادر شیر خورده است. اگر توله‌ای نتوانسته آغوز بگیرد، به دامپزشک بگویید.
اگر شیر مادر کافی نیست، شیر مخصوص توله‌سگ را از داروخانه یا فروشگاه دامپزشکی تهیه کنید. شیر گاو یا بز معمولی ندهید؛ ترکیبشان با شیر سگ فرق دارد و ممکن است اسهال شدید ایجاد کند. اگر به شیر مخصوص دسترسی ندارید، همان روز با دامپزشک تماس بگیرید؛ فرمول موقت خانگی فقط با دستور دقیق دامپزشک درست شود.
گرم نگه داشتن توله؛ پیش از هر چیز
توله‌ی نوزاد در هفته‌های اول خودش نمی‌تواند بدنش را گرم نگه دارد و به گرمای مادر و خواهر و برادرهایش وابسته است. توله‌ای که سرد شده نمی‌تواند شیر را هضم کند؛ پس اول باید گرم شود، بعد شیر بخورد. توله‌ی سرد را با گرمای بدن خودتان یا با کیسه‌ی آب گرم پیچیده در حوله، آرام و تدریجی گرم کنید و هرگز مستقیم روی وسیله‌ی گرمایشی نگذارید.
جای نگهداری توله‌ها باید گرم و بدون کوران باشد. اگر از وسیله‌ی گرمایشی استفاده می‌کنید، فقط زیر بخشی از جای خواب باشد تا توله‌ها اگر گرمشان شد بتوانند دور شوند. توله نباید مستقیم روی سطح داغ بخوابد.
شیوه صحیح تغذیه جایگزین توله‌سگ
برای شیر دادن از شیشه‌ی مخصوص توله یا سرنگ کوچک بدون سوزن استفاده کنید. دمای شیر باید نزدیک دمای بدن باشد؛ گرم، ولی نسوزاننده. مقدار هر وعده را طبق دستور روی بسته‌ی شیر و وزن توله تنظیم کنید؛ معده‌ی نوزاد کوچک است و زیاده‌روی خطر رفتن شیر به ریه را دارد. توله‌های زیر دو هفته معمولاً باید هر ۲ تا ۳ ساعت، حتی شب‌ها، شیر بخورند.
توله را روی شکم نگه دارید، نه به پشت. هرگز سرنگ را فشار ندهید تا شیر با زور وارد دهان شود؛ بگذارید توله خودش آرام بمکد. فشار دادن یا شیر دادن در حالتی که توله به پشت خوابیده، خطر رفتن شیر به ریه و ذات‌الریه را بالا می‌برد. اگر هنگام شیر خوردن شیر از بینی توله بیرون آمد یا سرفه کرد، شیر دادن را متوقف کنید.
بعد از هر وعده باید با یک پارچه‌ی نرم، گرم و مرطوب، به‌آرامی ناحیه‌ی تناسلی و زیر دم توله را تحریک کنید تا ادرار و مدفوع کند؛ کاری که مادر با لیسیدن انجام می‌دهد. توله‌های نوزاد بدون این کار خودشان دفع نمی‌کنند.
توله‌هایی که شیر جایگزین می‌خورند را هر روز وزن کنید. اگر وزن‌گیری متوقف شد یا شکم نفخ‌کرده، بی‌حالی یا اسهال دیدید، روش تغذیه باید با دامپزشک بازبینی شود.
چه وقت باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟
- توله بیش از یک روز وزن نگرفته یا وزن کم کرده است.
- توله سرد، بی‌حال یا بی‌واکنش است یا نمی‌تواند بمکد.
- لثه‌ها یا زبانش رنگ‌پریده، کبود یا زرد است، یا با صدا و سختی نفس می‌کشد.
- بعد از شیر خوردن سرفه می‌کند، شیر از بینی‌اش بیرون می‌آید یا خس‌خس دارد.
- اسهال یا استفراغ مکرر دارد، یا ادرار نمی‌کند.
- مادر لرزش، بی‌قراری شدید یا تعادل نداشتن دارد (تب شیر).
- پستان مادر قرمز، داغ، متورم یا دارای ترشح چرکی یا خونی است.
در هر یک از این موارد منتظر نمانید؛ توله‌های نوزاد خیلی سریع از وضعیت قابل درمان به وضعیت خطرناک می‌رسند.
سؤالات متداول
آیا می‌توانم از شیر گاو برای توله‌سگ استفاده کنم؟
نه. شیر گاو با شیر سگ فرق دارد و ممکن است باعث اسهال و کم‌آبی توله شود. از شیر مخصوص توله‌سگ استفاده کنید و اگر در دسترس نیست، همان روز با دامپزشک تماس بگیرید.
چند بار باید به توله‌سگ شیر جایگزین بدهم؟
توله‌های زیر دو هفته معمولاً هر ۲ تا ۳ ساعت، حتی شب‌ها. بعد از دو هفتگی، فاصله‌ی وعده‌ها کم‌کم بیشتر می‌شود. مقدار دقیق را از روی وزن توله و دستور روی بسته یا با نظر دامپزشک تنظیم کنید.
از کجا بفهمم شیر جایگزین کافی است؟
اگر توله هر روز وزن می‌گیرد، بعد از شیر خوردن آرام می‌خوابد، بدنش گرم است و ادرار و مدفوع منظم دارد، تغذیه معمولاً کافی است. توقف وزن‌گیری، بی‌قراری یا سرد شدن بدن نشانه‌ی مشکل است.
حیوانتان این نشانه‌ها را دارد؟
با دامپزشک دارای پروانه، تصویری یا چت، از خانه مشورت کنید.
