شناسایی و درمان مشکلات ادراری در خرگوش‌های خانگی: راهنمای جامع
مقدمه
خرگوش‌ها حیوانات خانگی محبوبی‌اند، ولی دستگاه ادراری‌شان با سگ و گربه فرق دارد و مشکلات خاص خودش را دارد. خرگوش‌ها طعمه‌ی طبیعی حیوانات دیگرند و بیماری را تا جایی که بتوانند پنهان می‌کنند؛ پس صاحب خرگوش باید با دقت به تغییرات ادرار و رفتار او توجه کند.
در این مقاله نشانه‌ها، علت‌ها، روش‌های تشخیص و درمان مشکلات ادراری خرگوش و راه‌های پیشگیری از آن‌ها را مرور می‌کنیم.
شناسایی علائم مشکلات ادراری
به این تغییرات توجه کنید:
- ادرار کمتر یا بیشتر از همیشه، یا تکرار زیاد ادرار.
- زور زدن هنگام ادرار، ادرار قطره‌قطره، یا ادرار کردن بیرون از جای همیشگی.
- ادرار غلیظ، خمیری یا شبیه گل، یا رسوب سفید یا کرم‌رنگ زیاد در جای ادرار.
- خیس و کثیف بودن پاهای عقب و اطراف دم، و قرمزی یا ریزش موی پوست در این ناحیه.
- قوز کردن، کم‌تحرکی، بی‌اشتهایی یا ساییدن دندان‌ها (نشانه‌ی درد).
درباره‌ی رنگ ادرار: ادرار خرگوش به‌طور طبیعی ممکن است از زرد تا نارنجی، قهوه‌ای یا حتی قرمز تغییر کند. این رنگ اغلب از رنگ‌دانه‌های گیاهی غذاست و لزوماً به معنی خون نیست. اما اگر لخته یا لکه‌ی خون واضح دیدید، یا تغییر رنگ با نشانه‌های دیگری مثل زور زدن یا بی‌اشتهایی همراه بود، فقط دامپزشک با آزمایش ادرار می‌تواند خون را تأیید یا رد کند.
در خرگوش ماده‌ی عقیم‌نشده: خونی که در ادرار دیده می‌شود، اغلب از رحم است، نه دستگاه ادراری. بیماری‌های رحم، از جمله سرطان رحم، در خرگوش‌های ماده‌ی مسن‌تر شایع‌اند. هر خون در ادرار خرگوش ماده‌ی عقیم‌نشده را جدی بگیرید.
علل مشکلات ادراری در خرگوش‌ها
- لجن ادراری: شایع‌ترین مشکل ادراری خرگوش است. خرگوش کلسیم زیادی از غذا جذب می‌کند و اضافه‌اش را با ادرار دفع می‌کند. اگر کلسیم در مثانه ته‌نشین شود، ادرار غلیظ و خمیری می‌شود. کم‌آبی، کم‌تحرکی، چاقی، و رژیم پرکلسیم در خرگوش بالغ، احتمال آن را بیشتر می‌کنند.
- سنگ‌های ادراری: ممکن است در کلیه، مثانه یا مجرای ادرار تشکیل شوند. اگر سنگ مجرا را ببندد، خرگوش نمی‌تواند ادرار کند و این اورژانس است.
- عفونت ادراری: با التهاب و درد هنگام ادرار همراه است.
- بیماری کلیه: در خرگوش‌های مسن‌تر یا به دنبال بیماری‌های دیگر دیده می‌شود.
- بیماری‌های رحم در ماده‌های عقیم‌نشده، همان‌طور که گفته شد.
تشخیص مشکلات ادراری
دامپزشک معمولاً با معاینه‌ی کامل شروع می‌کند و وضعیت عمومی، وزن، شکم و ناحیه‌ی تناسلی را بررسی می‌کند. آزمایش ادرار وجود خون، عفونت یا رسوب را نشان می‌دهد و آزمایش خون عملکرد کلیه را. برای دیدن لجن یا سنگ معمولاً رادیولوژی یا سونوگرافی لازم است؛ سونوگرافی رحم را هم بررسی می‌کند.
درمان مشکلات ادراری
درمان به علت بستگی دارد. لجن ادراری معمولاً با بیشتر کردن آب‌خوری، تحرک بیشتر، اصلاح رژیم غذایی و گاهی سرم یا تخلیه‌ی مثانه توسط دامپزشک درمان می‌شود. سنگ‌ها گاهی نیاز به جراحی دارند. عفونت با دارویی که دامپزشک تجویز می‌کند درمان می‌شود.
هر آنتی‌بیوتیکی برای خرگوش بی‌خطر نیست. بعضی آنتی‌بیوتیک‌های رایج انسانی، مثل آموکسی‌سیلین و آموکسی‌سیلین-کلاوولانات خوراکی، می‌توانند میکروب‌های مفید روده‌ی خرگوش را از بین ببرند و عوارض کشنده ایجاد کنند. دارو را فقط دامپزشک آشنا با خرگوش انتخاب کند و هرگز داروی انسانی به خرگوش ندهید.
بیماری کلیه درمان قطعی ندارد ولی با مایعات کافی، تغذیه‌ی مناسب و داروهایی که دامپزشک تجویز می‌کند، قابل مدیریت است. در بیماری‌های رحم، معمولاً عقیم‌سازی درمان اصلی است.
سوختگی پوست از ادرار
وقتی خرگوش به‌خاطر درد، چاقی، آرتروز یا لجن ادراری نتواند درست ادرار کند، ادرار روی پوست پاها و اطراف دم می‌ماند و پوست را می‌سوزاند. این ناحیه را روزانه نگاه کنید، با پارچه‌ی نم‌دار به‌آرامی تمیز و کاملاً خشک کنید و بستر را تمیز و خشک نگه دارید. پوست خیس و کثیف در هوای گرم، مگس را جذب می‌کند و خطر کرم‌زدگی پوست دارد.
پیشگیری
- علوفه‌ی خشک (مثل علف خشک تیموتی) باید بیشترین بخش غذای خرگوش بالغ باشد. یونجه پرکلسیم است و برای خرگوش‌های جوان در حال رشد مناسب‌تر است؛ در خرگوش بالغ مقدارش محدود شود. کلسیم را به‌کلی حذف نکنید؛ برای استخوان‌ها لازم است. اگر خرگوش لجن یا سنگ ادراری دارد، تنظیم کلسیم غذا را با نظر دامپزشک انجام دهید.
- آب خوردن را تشویق کنید: آب تازه را هم در کاسه و هم در بطری بگذارید (خیلی از خرگوش‌ها از کاسه بیشتر می‌نوشند) و سبزیجات برگ‌دار شسته‌شده و خیس بدهید.
- تحرک کافی: خرگوش هر روز چند ساعت آزادانه حرکت کند. وزن خرگوش را در حد مناسب نگه دارید.
- جای ادرار تمیز: جعبه‌ی خاک کثیف باعث می‌شود خرگوش ادرار را نگه دارد.
- عقیم‌سازی ماده‌ها با نظر دامپزشک آشنا با خرگوش، خطر بیماری‌های رحم را از بین می‌برد.
- معاینه‌ی منظم، دست‌کم سالی یک بار.
چه وقت باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟
- خرگوش زور می‌زند ولی ادرار نمی‌کند یا فقط چند قطره ادرار می‌کند.
- خون واضح یا لخته در ادرار دیده می‌شود.
- خرگوش بی‌اشتها، قوزکرده یا بی‌حال است، یا مدفوعش کم یا قطع شده است.
- پاهای عقب و اطراف دم خیس، زخم یا دارای کرم است.
سؤالات متداول
ادرار خرگوشم قرمز است؛ خون است؟
نه لزوماً. ادرار خرگوش به‌طور طبیعی ممکن است نارنجی یا قرمز باشد. اگر لخته یا لکه‌ی خون دیدید، اگر خرگوش ماده‌ی عقیم‌نشده است، یا اگر نشانه‌های دیگری مثل زور زدن و بی‌اشتهایی دارد، دامپزشک باید با آزمایش ادرار بررسی کند.
آیا باید کلسیم غذای خرگوشم را حذف کنم؟
نه. کلسیم برای استخوان‌ها ضروری است. فقط از زیاده‌روی در غذاهای پرکلسیم مثل یونجه و بعضی پلت‌ها در خرگوش بالغ پرهیز کنید. اگر لجن یا سنگ ادراری دارد، رژیم را دامپزشک تنظیم کند.
آیا عفونت ادراری خرگوش با هر آنتی‌بیوتیکی درمان می‌شود؟
نه. بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها برای روده‌ی خرگوش خطرناک‌اند. دارو را فقط دامپزشک آشنا با خرگوش تجویز کند.
حیوانتان این نشانه‌ها را دارد؟
با دامپزشک دارای پروانه، تصویری یا چت، از خانه مشورت کنید.
