راهنمای جامع شناسایی و درمان مشکلات پوستی در سگ‌ها و گربه‌ها
مقدمه
پوست بزرگ‌ترین عضو بدن سگ و گربه است و از بدن محافظت می‌کند، دما را تنظیم می‌کند و سد دفاعی در برابر میکروب‌هاست. مشکلات پوستی از شایع‌ترین دلایل مراجعه به دامپزشک‌اند و گاهی نشانه‌ی بیماری‌های دیگری در بدن هستند. شناختن علائم و علت‌های رایج به شما کمک می‌کند زودتر اقدام کنید و حیوان کمتر رنج بکشد.
شایع‌ترین مشکلات پوستی در سگ‌ها و گربه‌ها
مهم‌ترین گروه‌ها عبارت‌اند از انگل‌ها، آلرژی‌ها، عفونت‌ها، التهاب‌های تماسی و مشکلات هورمونی. هر کدام نشانه‌ها و درمان خاص خودش را دارد و چند مشکل ممکن است هم‌زمان با هم باشند.
انگل‌ها؛ اولین چیزی که باید بررسی شود
کک شایع‌ترین علت خارش در سگ و گربه است. بسیاری از حیوانات به بزاق کک «آلرژی» دارند و حتی یک نیش کک باعث خارش شدید، به‌خصوص روی کمر و نزدیک دم، می‌شود. ممکن است خود کک را نبینید؛ ذرات سیاه ریزی که روی دستمال خیس قرمز می‌شوند، فضله‌ی کک‌اند.
کنه، گال (که خارش بسیار شدید می‌دهد) و دمودکس از انگل‌های دیگرند که بعضی‌شان فقط با نمونه‌برداری پوستی تشخیص داده می‌شوند.
درمان شامل داروهای ضدانگل و تمیز کردن محیط زندگی حیوان است. محصول ضدکک و کنه را دقیقاً مخصوص همان گونه و وزن بخرید. بعضی محصولات سگ (مثلاً حاوی پرمترین) برای گربه بسیار سمی‌اند و می‌توانند باعث لرزش و تشنج شوند. همه‌ی حیوانات خانه باید هم‌زمان درمان شوند.
آلرژی‌ها
آلرژی وقتی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به موادی که معمولاً بی‌خطرند واکنش نشان دهد:
- آلرژی به کک: همان که گفته شد.
- آلرژی محیطی: به گرده‌ی گیاهان، گرد و غبار و مایت‌های گرد و خاک. خارش معمولاً روی پنجه‌ها، صورت، گوش‌ها، زیر بغل و شکم است و ممکن است فصلی باشد. لیسیدن پنجه و عفونت‌های مکرر گوش در سگ از نشانه‌های رایج آن است.
- آلرژی غذایی: معمولاً به پروتئینی در غذا، مثل گوشت مرغ یا گاو. علائمش شبیه آلرژی محیطی است و گاهی با مشکلات گوارشی همراه است.
تشخیص آلرژی غذایی با آزمایش خون یا موی قابل اعتماد نیست. روش درست، «رژیم حذفی» است: حیوان حدود ۸ هفته فقط غذای مخصوصی که دامپزشک تعیین می‌کند می‌خورد، بدون هیچ خوراکی دیگر، و اگر خارش کم شد، غذای قبلی را دوباره امتحان می‌کنند. آزمایش‌های پوستی و خونی بیشتر برای آلرژی محیطی، آن هم برای تهیه‌ی واکسن حساسیت، به کار می‌روند.
درمان آلرژی کنترل است نه درمان قطعی؛ شامل کنترل کامل کک، داروهای ضدخارش که دامپزشک تجویز می‌کند، شامپوهای درمانی و در آلرژی غذایی، غذای مناسب. داروهای کورتونی اثر سریع دارند ولی مصرف طولانی‌شان باید تحت نظر دامپزشک باشد.
عفونت‌های پوستی
عفونت باکتریایی معمولاً به دنبال مشکل دیگری مثل آلرژی یا انگل ایجاد می‌شود و با جوش‌های کوچک، پوسته، قرمزی و گاهی بو همراه است. عفونت قارچی (مثل مالاسزیا) بوی خاص و پوست چرب یا تیره می‌دهد. دامپزشک با نمونه‌برداری ساده از پوست زیر میکروسکوپ و گاهی کشت، عامل را مشخص و درمان مناسب را تجویز می‌کند.
کچلی (درماتوفیتوز) یک عفونت قارچی است که با لکه‌های گرد بی‌مو و پوسته‌دار دیده می‌شود، به‌خصوص در بچه‌گربه‌ها و توله‌ها. کچلی به انسان هم سرایت می‌کند. اگر به آن شک دارید، بعد از دست زدن به حیوان دست‌هایتان را بشویید، بچه‌ها را از تماس نزدیک دور نگه دارید و اگر روی پوست خودتان لکه‌ی گرد قرمز و خارش‌دار دیدید، به پزشک مراجعه کنید.
التهاب تماسی
تماس پوست با مواد تحریک‌کننده، مثل شوینده‌ها، بعضی فرش‌ها یا گیاهان، می‌تواند در نواحی کم‌موی بدن مثل شکم و کف پا قرمزی و خارش بدهد. درمان، پیدا کردن و حذف عامل تحریک‌کننده و داروهای ضدالتهاب با نظر دامپزشک است.
مشکلات هورمونی
کم‌کاری تیروئید در سگ‌ها (به‌خصوص سگ‌های میانسال) می‌تواند باعث ریزش موی متقارن در دو طرف بدن، پوست خشک یا تیره، عفونت‌های پوستی مکرر، چاقی و کم‌تحرکی شود. بیماری کوشینگ (تولید زیاد کورتیزول) هم ریزش مو و پوست نازک ایجاد می‌کند. تشخیص با آزمایش خون است و درمان با داروهای هورمونی که دامپزشک تجویز می‌کند. در گربه‌ها کم‌کاری تیروئید نادر است؛ گربه‌های مسن بیشتر به پرکاری تیروئید دچار می‌شوند که با موی ژولیده و کاهش وزن همراه است.
چه نکنید
- کرم و پماد انسانی نزنید؛ بعضی برای حیوانات، به‌خصوص اگر لیسیده شوند، خطرناک‌اند.
- روغن‌ها و اسانس‌ها (مثل روغن درخت چای) را روی پوست نزنید؛ برای گربه‌ها می‌توانند سمی باشند.
- گربه را زیاد حمام نکنید؛ گربه‌ی سالم معمولاً خودش را تمیز می‌کند. سگ را هم با شامپوی مخصوص سگ و نه شامپوی انسان، و فقط در حد نیاز، بشویید.
- داروی ضدکک سگ را برای گربه استفاده نکنید.
توصیه‌های عملی
- هر هفته پوست و موی حیوان را، به‌خصوص پشت گوش‌ها، زیر بغل، شکم و نزدیک دم، بررسی کنید.
- پیشگیری از کک و کنه را مرتب و طبق دستور دامپزشک انجام دهید، حتی برای حیوانی که بیرون نمی‌رود.
- غذای کامل و متعادل بدهید؛ مکمل امگا-۳ را با نظر دامپزشک اضافه کنید.
- خارش، ریزش مو یا زخمی که بیش از چند روز ادامه دارد را به دامپزشک نشان دهید.
چه وقت باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟
- خارش شدید که حیوان خودش را زخم می‌کند.
- زخم باز، چرک، بوی بد یا تورم دردناک.
- ریزش موی گسترده یا لکه‌های بی‌موی رو به گسترش.
- لرزش یا تشنج پس از استفاده از محصول ضدکک (به‌ویژه در گربه).
- لکه‌های گرد و بی‌مو، به‌ویژه اگر کسی در خانه هم لکه‌ی پوستی پیدا کرده است.
سؤالات متداول
چطور بفهمم حیوانم مشکل پوستی دارد؟
خارش، لیسیدن یا گاز گرفتن زیاد بدن، قرمزی، ریزش مو، پوسته، جوش، زخم و بوی بد از نشانه‌های رایج‌اند. اگر بیش از چند روز ادامه داشت، با دامپزشک مشورت کنید.
آیا می‌توانم مشکل پوستی را خودم درمان کنم؟
بیشتر مشکلات پوستی علت‌های مختلفی دارند که با چشم از هم جدا نمی‌شوند. درمان بدون تشخیص، مثلاً پماد انسانی، ممکن است مشکل را پنهان یا بدتر کند. بهتر است اول دامپزشک علت را مشخص کند.
آیا کچلی حیوانم به من سرایت می‌کند؟
بله، کچلی بین حیوان و انسان مشترک است. تا پایان درمان حیوان، بعد از تماس با او دست‌ها را بشویید، وسایل و محیط را تمیز کنید و اگر روی پوست خودتان یا بچه‌ها لکه‌ی گرد خارش‌دار دیدید، به پزشک مراجعه کنید.
حیوانتان این نشانه‌ها را دارد؟
با دامپزشک دارای پروانه، تصویری یا چت، از خانه مشورت کنید.
