روش‌های طبیعی برای کاهش رفتارهای مخرب در پرندگان خانگی در پاییز
مقدمه
با آمدن پاییز، روزها کوتاه‌تر می‌شوند، هوا سرد می‌شود و در بسیاری از خانه‌ها بخاری و وسایل گرمایشی روشن می‌شود. هم‌زمان، بسیاری از پرندگان خانگی در این فصل پرریزی می‌کنند که بدنشان را خسته‌تر و حساس‌تر می‌کند. نتیجه‌ی این تغییرها گاهی رفتارهایی مثل جیغ زدن زیاد، گاز گرفتن، بی‌قراری یا کندن پر است.
خبر خوب این است که بیشتر این رفتارها با چند تغییر ساده در محیط، برنامه‌ی روزانه و رفتار خود صاحب پرنده کمتر می‌شوند. فقط باید به یاد داشت که نیازهای پرندگان یکسان نیست؛ یک قناری یا فنچ با یک طوطی خاکستری یا عروس هلندی فرق زیادی دارد. بیشتر نکته‌های رفتاری این مقاله (مثل نوازش و جیغ زدن) درباره‌ی طوطی‌سانان است و نکته‌های خواب، نور، دما و غذا برای همه‌ی پرندگان کاربرد دارد.
اول: خواب کافی
کم‌خوابی یکی از شایع‌ترین و نادیده‌گرفته‌شده‌ترین علت‌های پرخاشگری و بی‌قراری در پرندگان است. بیشتر پرندگان خانگی هر شب به حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت تاریکی و آرامش نیاز دارند. در خانه‌هایی که تا دیروقت چراغ و تلویزیون روشن است، پرنده عملاً کم می‌خوابد.
- قفس را شب‌ها در جایی آرام و دور از رفت‌وآمد بگذارید، یا با پارچه‌ای که هوا از آن رد می‌شود بپوشانید.
- ساعت خواب را هر شب تقریباً ثابت نگه دارید.
- اگر پرنده در تاریکی کامل می‌ترسد و شب‌ها در قفس بال‌بال می‌زند (این در عروس هلندی شایع است)، یک چراغ خواب بسیار کم‌نور کنار اتاق کمک می‌کند.
نور و دما
نور: نور طبیعی برای پرنده مفید است، ولی پرنده فقط از اشعه‌ی UVB ویتامین D می‌سازد و شیشه‌ی پنجره این اشعه را رد نمی‌کند. لامپ‌های معمولی «نور روز» هم معمولاً UVB ندارند. اگر پرنده‌ی شما بیشتر وقتش در خانه است، می‌توانید از لامپ مخصوص پرنده که UVB دارد استفاده کنید؛ درباره‌ی نوع لامپ و فاصله‌ی آن از قفس با دامپزشک یا فروشنده‌ی معتبر مشورت کنید. روشن و خاموش کردن نور در ساعت‌های ثابت هم به نظم روز و شب پرنده کمک می‌کند.
دما: پرندگان بیشتر از سرمای ملایم، از تغییر ناگهانی دما و کوران هوا آسیب می‌بینند. قفس را نزدیک پنجره‌ی باز، کولر، در ورودی یا درست کنار بخاری نگذارید. گرمای اتاق باید ملایم و یکنواخت باشد.
هشدار مهم درباره‌ی گرمایش:
- بخاری گازی و نفتی: دود، گاز ناقص‌سوز و منواکسید کربن برای پرنده بسیار زودتر از انسان کشنده است. دودکش را بررسی کنید و پرنده را در اتاقی که بخاری بی‌دودکش دارد نگه ندارید.
- ظرف‌های نچسب (تفلون) داغ‌شده: اگر ظرف نچسب روی شعله بیش از حد داغ شود، گازی آزاد می‌کند که برای پرنده می‌تواند در چند دقیقه کشنده باشد. پرنده را از آشپزخانه دور نگه دارید.
- اسپری، خوشبوکننده‌ی هوا، عود و دود سیگار هم برای دستگاه تنفس پرنده مضرند.
رطوبت: هوای خشک خانه در فصل سرما می‌تواند پوست و پر را خشک کند. رطوبت‌ساز تمیز یا اسپری آب ساده (بدون هیچ ماده‌ی دیگر) روی پرها، برای پرندگانی که حمام کردن را دوست دارند، مفید است. مخزن رطوبت‌ساز را مرتب بشویید تا کپک نزند.
غذای سالم در فصل پرریزی
در پرریزی، بدن پرنده برای ساختن پرهای تازه به پروتئین و مواد مغذی بیشتری نیاز دارد. ولی «بیشتر» یعنی غذای کامل‌تر، نه دانه‌ی چرب بیشتر.
- پایه‌ی غذای طوطی‌سانان بهتر است غذای فرموله‌ی مخصوص پرنده (پلت) به‌همراه سبزیجات تازه باشد، نه فقط مخلوط دانه. برای قناری و فنچ، مخلوط دانه‌ی مخصوص همان گونه به‌همراه سبزی تازه مناسب است.
- سبزیجات: هویج، کلم بروکلی، کدو، فلفل دلمه‌ای و برگ‌های سبز تیره گزینه‌های خوبی‌اند.
- میوه: سیب (بدون هسته)، پرتقال و انگور به مقدار کم، چون قند دارند.
- تخمه‌ی آفتابگردان و دانه‌های روغنی: بسیار پرچرب‌اند و مصرف زیادشان باعث چاقی و کبد چرب می‌شود. فقط گاهی و به‌عنوان جایزه‌ی آموزشی بدهید.
- هرگز ندهید: آووکادو، شکلات، قهوه و چای، نمک و غذاهای شور، الکل.
اگر می‌خواهید غذای پرنده را از دانه به پلت تغییر دهید، این کار را تدریجی و با نظر دامپزشک انجام دهید، چون بعضی پرندگان غذای تازه را نمی‌خورند و ممکن است گرسنه بمانند.
سرگرمی و تحرک
پرنده‌ای که حوصله‌اش سر رفته، انرژی‌اش را صرف جیغ زدن، جویدن وسایل یا کندن پر خودش می‌کند. در پاییز که پرنده بیشتر در خانه و قفس است، سرگرمی اهمیت بیشتری دارد.
- جست‌وجوی غذا: بخشی از غذا را لای کاغذ ساده، در جعبه‌ی مقوایی بی‌رنگ یا اسباب‌بازی‌های مخصوص پنهان کنید تا پرنده برای پیدا کردنش تلاش کند. این کار ذهن او را درگیر می‌کند.
- اسباب‌بازی برای جویدن: چوب طبیعی بی‌رنگ و بی‌سم، طناب کنفی و اسباب‌بازی‌های مخصوص پرنده. از اسباب‌بازی با قطعات ریز فلزی، رنگ‌شده یا قابل بلعیدن پرهیز کنید.
- عوض کردن اسباب‌بازی‌ها: به‌جای جابه‌جا کردن مکرر خود قفس (که برای بسیاری از پرندگان استرس‌زاست)، هر هفته چند اسباب‌بازی را عوض کنید.
- بیرون از قفس: اگر پرنده‌ی شما اهلی است، هر روز زمانی را زیر نظر خودتان بیرون از قفس بگذراند. پیش از آن پنجره‌ها و درها را ببندید، پنکه را خاموش کنید و ظرف آب باز و گیاهان سمی را از دسترس دور کنید.
رفتار درست صاحب؛ مهم‌ترین بخش
بسیاری از رفتارهای ناخواسته‌ی پرنده، به‌ویژه در طوطی‌سانان، ناخواسته با واکنش خود ما تقویت می‌شوند.
جیغ زدن برای جلب توجه: اگر هر بار که پرنده جیغ می‌زند به سراغش بروید، با او حرف بزنید یا حتی سرش داد بزنید، او یاد می‌گیرد که جیغ زدن جواب می‌دهد. روش درست این است:
- هنگام جیغ زدن واکنشی نشان ندهید (نه توجه، نه دعوا).
- وقتی آرام است یا صدای ملایم و قابل‌قبولی درمی‌آورد، فوراً به او توجه کنید و تشویقش کنید.
- جیغ‌های کوتاه صبح و غروب در بسیاری از گونه‌ها طبیعی است و نباید آن را کاملاً از بین برد.
نوازش درست: در طوطی‌سانان، نوازش پشت، زیر بال‌ها و پایین بدن رفتار جفت‌گیری و هورمونی را تحریک می‌کند و می‌تواند به پرخاشگری، جیغ و کندن پر بینجامد. فقط سر و گردن پرنده را نوازش کنید. پرنده را زیاد در آغوش نگیرید و به او جای تاریک و بسته (مثل جعبه یا لانه) برای پنهان شدن ندهید، چون این‌ها هم رفتار هورمونی را تحریک می‌کنند.
گاز گرفتن: پرنده را به‌خاطر گاز گرفتن تنبیه نکنید و دستتان را با شدت عقب نکشید. به نشانه‌های پیش از گاز گرفتن (باز شدن پرهای پشت گردن، تنگ شدن مردمک، باز کردن منقار) توجه کنید و همان لحظه کار را متوقف کنید. رفتار آرام را با خوراکی کوچک تشویق کنید.
آموزش با تشویق: چند دقیقه آموزش ساده در روز، مثل آمدن روی دست یا رفتن به قفس با فرمان، هم رابطه‌ی شما را بهتر می‌کند و هم ذهن پرنده را مشغول نگه می‌دارد. صداهای آرام، موسیقی ملایم یا حرف زدن با پرنده هم می‌تواند وقتی تنهاست کمک کند، ولی جای وقت گذراندن واقعی با او را نمی‌گیرد.
چه وقت باید به دامپزشک مراجعه کرد؟
بسیاری از رفتارهایی که «بداخلاقی» به نظر می‌رسند، نشانه‌ی بیماری یا درد هستند. در این موارد به دامپزشک مراجعه کنید:
- کندن پر یا زخم زدن به خود: پیش از آن‌که علت را رفتاری بدانید، باید بیماری‌های پوستی، انگل، کمبود تغذیه‌ای و بیماری‌های داخلی بررسی شوند.
- پف کردن پرها، خواب‌آلودگی در روز یا نشستن کف قفس: این‌ها از نشانه‌های مهم بیماری در پرندگان‌اند.
- کم شدن یا قطع غذا خوردن، تغییر رنگ یا شکل فضله، یا کاهش وزن.
- تنفس با دهان باز، تکان خوردن دم هنگام نفس کشیدن، عطسه یا ترشح از بینی.
- پرخاشگری یا تغییر رفتار ناگهانی در پرنده‌ای که قبلاً آرام بوده.
- پرریزی بیش از حد، جاهای بی‌پر یا پرهای تازه‌ی بدشکل.
اگر احتمال می‌دهید پرنده در معرض دود، گاز بخاری یا ظرف نچسب داغ قرار گرفته و تنفسش مشکل دارد، او را فوراً به هوای تازه ببرید و بی‌درنگ با دامپزشک تماس بگیرید.
توصیه‌های عملی
- خواب: هر شب حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت تاریکی و آرامش برای پرنده فراهم کنید.
- دما و هوا: قفس را از کوران، پنجره و بخاری دور نگه دارید و مراقب دود بخاری و ظرف‌های نچسب داغ باشید.
- غذا: پایه‌ی غذا پلت یا دانه‌ی مخصوص گونه به‌همراه سبزی تازه باشد؛ تخمه‌ی آفتابگردان فقط گاهی.
- سرگرمی: غذا را برای جست‌وجو پنهان کنید و اسباب‌بازی‌ها را هر هفته عوض کنید.
- رفتار شما: به جیغ واکنش نشان ندهید، آرامش را تشویق کنید و فقط سر و گردن را نوازش کنید.
- دامپزشک: کندن پر و تغییر رفتار ناگهانی را جدی بگیرید و اول علت پزشکی را بررسی کنید.
نتیجه‌گیری
پاییز برای پرندگان خانگی فصل تغییر است: روزهای کوتاه‌تر، هوای سردتر و پرریزی. بیشتر رفتارهای ناخواسته‌ی این فصل با خواب کافی، محیط امن و بدون دود، غذای سالم، سرگرمی کافی و از همه مهم‌تر واکنش درست صاحب کمتر می‌شوند. اگر با وجود این تغییرها رفتار پرنده بهتر نشد یا نشانه‌ای از بیماری دیدید، با دامپزشک مشورت کنید.
سؤالات متداول
۱. آیا لامپ مخصوص به پرنده کمک می‌کند؟ لامپ مخصوص پرنده که اشعه‌ی UVB دارد به ساختن ویتامین D کمک می‌کند، به‌ویژه برای پرنده‌ای که نور مستقیم آفتاب (نه از پشت شیشه) نمی‌بیند. لامپ‌های معمولی «نور روز» این اشعه را ندارند. برای انتخاب لامپ با دامپزشک مشورت کنید.
۲. بهترین غذا برای پرنده در پاییز چیست؟ غذای کامل و متنوع: برای طوطی‌سانان پلت به‌همراه سبزی تازه و کمی میوه، و برای قناری و فنچ دانه‌ی مخصوص گونه به‌همراه سبزی. دانه‌های چرب مثل تخمه‌ی آفتابگردان را محدود کنید.
۳. پرنده‌ام مدام جیغ می‌زند؛ چه کنم؟ هنگام جیغ زدن به او توجه نکنید و وقتی آرام است تشویقش کنید. خواب کافی و سرگرمی را هم بررسی کنید. اگر جیغ زدن ناگهان شروع شده یا با نشانه‌های بیماری همراه است، به دامپزشک مراجعه کنید.
۴. چرا پرنده‌ام پرهای خودش را می‌کند؟ کندن پر علت‌های پزشکی (پوستی، انگلی، تغذیه‌ای، داخلی) و رفتاری (بی‌حوصلگی، استرس، تحریک هورمونی) دارد. اول باید دامپزشک علت‌های پزشکی را بررسی کند؛ بعد می‌توان با تغییر محیط و برنامه‌ی روزانه به حل مشکل رفتاری کمک کرد.
حیوانتان این نشانه‌ها را دارد؟
با دامپزشک دارای پروانه، تصویری یا چت، از خانه مشورت کنید.
