پیشگیری از آلودگی مگس و کنه در سگ‌ها و گربه‌ها در پاییز
مقدمه
خیلی‌ها فکر می‌کنند کنه و مگس فقط مشکل تابستان‌اند، اما در بسیاری از مناطق ایران کنه‌ها تا پاییز و حتی در روزهای گرم زمستان فعال‌اند و «کنه‌ی قهوه‌ای سگ» می‌تواند در لانه، حیاط و حتی داخل خانه در تمام سال زندگی کند. کنه‌ها فقط خون نمی‌مکند؛ بیماری‌های خطرناکی را به سگ و گاهی گربه منتقل می‌کنند، و بعضی کنه‌ها برای انسان هم خطرناک‌اند.
در این مقاله می‌خوانید کنه و مگس چه خطری برای حیوان شما و خانواده‌تان دارند، چطور از آن‌ها پیشگیری کنید، کنه را چطور درست جدا کنید و چه وقت باید فوراً به دامپزشک یا پزشک مراجعه کنید.
کنه‌ها؛ خطری که در خون می‌ماند
کنه‌ها بیشتر در علفزار، بوته‌ها، باغ و حیاط، و جاهایی که دام نگهداری می‌شود زندگی می‌کنند و وقتی حیوان از کنارشان رد می‌شود، به بدنش می‌چسبند. جاهایی که کنه بیشتر پنهان می‌شود: داخل و پشت گوش‌ها، دور گردن و زیر قلاده، زیر بغل، بین انگشتان پا و اطراف دم.
بیماری‌های مهم کنه در سگ‌های ایران:
- بابزیوز: انگلی که گلبول‌های قرمز خون را از بین می‌برد. نشانه‌ها: تب، بی‌حالی، بی‌اشتهایی، لثه‌ی رنگ‌پریده یا زرد، و ادرار تیره (قهوه‌ای یا قرمز).
- ارلیشیوز: بیماری‌ای که می‌تواند ماه‌ها پنهان بماند. نشانه‌ها: تب، کاهش وزن، خون‌دماغ یا کبودی‌های بی‌دلیل روی پوست، و بی‌حالی.
- آناپلاسموز و بیماری‌های کمتر شایع دیگر، با تب، لنگش و درد مفاصل.
این بیماری‌ها اگر زود درمان شوند معمولاً کنترل می‌شوند، ولی اگر دیر تشخیص داده شوند ممکن است کشنده باشند. گربه‌ها کمتر از سگ‌ها کنه می‌گیرند، ولی گربه‌هایی که بیرون می‌روند هم در معرض‌اند.
تب کریمه‌کنگو؛ خطر کنه برای انسان
تب کریمه‌کنگو یک بیماری ویروسی خطرناک در انسان است که در ایران وجود دارد. بیشتر با گزش کنه‌هایی که روی دام (گاو، گوسفند و بز) زندگی می‌کنند، یا با تماس با خون و ترشحات دام آلوده منتقل می‌شود و در ماه‌های گرم شایع‌تر است. سگی که در مناطق دامداری یا روستایی می‌گردد، ممکن است این کنه‌ها را به خانه بیاورد.
برای محافظت از خودتان:
- هرگز کنه را با انگشت لخت له نکنید یا نترکانید. موقع جدا کردن کنه از دستکش استفاده کنید.
- بعد از جدا کردن کنه یا دست زدن به آن، دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
- اگر کنه شما را گزید و در دو هفته‌ی بعد تب، سردرد، درد عضلانی، استفراغ یا خون‌ریزی (مثل خون‌دماغ یا کبودی) داشتید، فوراً به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید و حتماً بگویید کنه شما را گزیده است.
مگس‌ها و پشه‌خاکی‌ها
کرم‌زدگی: بعضی مگس‌ها روی زخم، پوست خیس، یا موی کثیف و گره‌خورده‌ی اطراف دم تخم می‌گذارند و نوزادشان (کرم) به پوست و بافت حمله می‌کند. حیوانات مسن، بیمار، کم‌تحرک، پرمو یا حیواناتی که اسهال یا بی‌اختیاری ادرار دارند بیشتر در خطرند. اگر در زخم یا زیر موی حیوان کرم دیدید یا بوی بد و زخم مرطوب حس کردید، همان روز به دامپزشک بروید؛ کرم‌ها خیلی سریع پیشرفت می‌کنند.
لیشمانیوز: این بیماری را نه مگس، بلکه پشه‌خاکی منتقل می‌کند و در بعضی مناطق ایران در سگ‌ها دیده می‌شود. نشانه‌ها: کاهش وزن، ریزش مو به‌خصوص دور چشم‌ها، زخم‌های پوستی، بلند شدن ناخن‌ها و خون‌دماغ. لیشمانیوز به انسان هم منتقل می‌شود و سگ آلوده می‌تواند منبع بیماری باشد. اگر در منطقه‌ی شما شایع است، درباره‌ی محصولات دفع‌کننده‌ی پشه‌خاکی برای سگ با دامپزشک مشورت کنید.
پیشگیری؛ مؤثرترین کار
- داروی ضدکنه و ضدکک منظم: به شکل قطره‌ی پشت گردنی، قرص خوراکی یا قلاده. نوع و فاصله‌ی مصرف را دامپزشک بر اساس منطقه و سبک زندگی حیوان تعیین می‌کند. در مناطق پرکنه، پیشگیری در تمام ماه‌های گرم و حتی کل سال توصیه می‌شود.
- هر محصول را دقیقاً مخصوص همان گونه و وزن بخرید. بسیاری از محصولات ضدکنه‌ی سگ، به‌خصوص قلاده‌ها و قطره‌هایی که پرمترین یا دلتامترین دارند، برای گربه بسیار سمی‌اند و می‌توانند لرزش، تشنج و مرگ ایجاد کنند. هرگز محصول سگ را روی گربه نزنید و اجازه ندهید گربه به سگی که تازه قطره خورده یا قلاده دارد خیلی بچسبد.
- بعد از هر بار گردش در طبیعت، باغ یا پارک، بدن حیوان را دست بکشید و جاهای پنهان (گوش، گردن، زیر بغل، بین انگشتان) را نگاه کنید.
- حیاط را مرتب نگه دارید: علف‌ها را کوتاه کنید و بوته‌های انبوه و زباله را بردارید.
- دور از دام: تا جای ممکن، سگ را از آغل، چراگاه و دام‌ها دور نگه دارید.
- لانه و جای خواب حیوان را مرتب بشویید و درزها و گوشه‌های لانه را بررسی کنید؛ کنه‌ی قهوه‌ای سگ در همین جاها پنهان می‌شود.
- برای مگس: زخم‌ها را زود درمان و تمیز کنید، موی اطراف دم را تمیز و کوتاه نگه دارید، و زباله و مدفوع را مرتب جمع کنید.
درباره‌ی واکسن: برای بیماری‌هایی که کنه در ایران منتقل می‌کند، واکسن رایج و در دسترسی وجود ندارد. پیشگیری اصلی، داروی ضدکنه‌ی منظم و بررسی بدن حیوان است.
اگر روی حیوان کنه دیدید، چطور جدایش کنید؟
- دستکش بپوشید.
- با پنس نوک‌باریک (یا ابزار مخصوص جدا کردن کنه) کنه را تا جای ممکن نزدیک پوست بگیرید.
- آن را آرام و یکنواخت، صاف به سمت بیرون بکشید؛ تکان شدید ندهید، نچرخانید و شکم کنه را فشار ندهید.
- محل گزش را با آب و صابون بشویید.
- کنه را له نکنید؛ آن را در ظرف دربسته‌ی حاوی الکل بیندازید. اگر دامپزشک خواست، همان را برای شناسایی ببرید.
- دست‌هایتان را بشویید و تاریخ را یادداشت کنید.
این کارها را نکنید: سوزاندن کنه، ریختن روغن، نفت، الکل یا لاک روی آن روی پوست حیوان، یا کندن با انگشت. این روش‌ها ممکن است کنه را وادار کنند مواد بیشتری به خون حیوان تزریق کند. اگر سر کنه در پوست ماند، معمولاً خودش بیرون می‌آید؛ آن را با سوزن نکاوید و اگر محل قرمز و متورم شد، به دامپزشک نشان دهید.
چه وقت باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟
بعد از دیدن کنه روی حیوان، تا چند هفته مراقب این نشانه‌ها باشید:
- تب، بی‌حالی یا بی‌اشتهایی.
- لثه‌های رنگ‌پریده یا زرد.
- ادرار تیره، قهوه‌ای یا قرمز.
- خون‌دماغ، کبودی‌های بی‌دلیل روی پوست، یا خون‌ریزی.
- لنگش یا درد مفاصل.
- کرم در زخم یا زیر مو، یا زخم مرطوب و بدبو.
- در گربه: لرزش یا تشنج بعد از استفاده از محصول ضدکنه (احتمال مسمومیت).
سؤالات متداول
کنه‌ی سگم را چطور جدا کنم؟
با دستکش و پنس نوک‌باریک، کنه را نزدیک پوست بگیرید و آرام و صاف بیرون بکشید. کنه را له نکنید، روغن یا آتش به کار نبرید و بعد از کار دست‌ها و محل گزش را بشویید.
آیا کنه‌ی سگ برای من هم خطرناک است؟
بعضی کنه‌ها، به‌ویژه کنه‌های دام، می‌توانند تب کریمه‌کنگو را به انسان منتقل کنند. کنه را با دست لخت له نکنید و اگر کنه شما را گزید و بعد تب یا خون‌ریزی داشتید، فوراً به پزشک مراجعه کنید و گزش کنه را بگویید.
آیا می‌توانم قلاده‌ی ضدکنه‌ی سگ را برای گربه استفاده کنم؟
نه. بسیاری از محصولات ضدکنه‌ی سگ برای گربه سمی‌اند و می‌توانند تشنج و مرگ ایجاد کنند. فقط محصولی را که مخصوص گربه است و دامپزشک تأیید کرده استفاده کنید.
گربه‌ام بیرون نمی‌رود؛ باز هم پیشگیری لازم است؟
خطر برای گربه‌ی کاملاً خانگی کمتر است، ولی سگ، لباس و کفش افراد خانه می‌توانند کنه و کک را به داخل بیاورند. درباره‌ی نیاز به پیشگیری با دامپزشک مشورت کنید.
حیوانتان این نشانه‌ها را دارد؟
با دامپزشک دارای پروانه، تصویری یا چت، از خانه مشورت کنید.
