استفراغ در گربه؛ علت‌ها، درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
مقدمه
استفراغ یکی از علائمی است که ممکن است هر گربه‌ای در طول زندگی خود تجربه کند. گاهی یک بار استفراغ پس از خوردن سریع غذا یا بلعیدن مو اتفاق می‌افتد و بدون مشکل خاصی برطرف می‌شود؛ اما در بعضی موارد، استفراغ می‌تواند نشانه یک بیماری مهم گوارشی یا حتی یک مشکل جدی در سایر اندام‌های بدن باشد.
نکته مهم این است که استفراغ در گربه یک بیماری نیست، بلکه یک علامت است و علت آن می‌تواند از یک ناراحتی ساده غذایی تا مسمومیت، انگل، جسم خارجی، بیماری کلیوی یا کبدی متفاوت باشد.
در این مقاله با مهم‌ترین علل استفراغ در گربه، تفاوت استفراغ با برگرداندن غذا، علائم هشداردهنده، روش‌های تشخیص و اصول درمان آشنا می‌شویم.
استفراغ چیست؟
استفراغ فرآیندی فعال است که در آن محتویات معده یا قسمت ابتدایی دستگاه گوارش با انقباض عضلات شکم و دیواره گوارشی به سمت بیرون دفع می‌شوند.
گربه معمولاً قبل از استفراغ ممکن است علائمی مانند:
بی‌قراری
لیس زدن لب‌ها
بلع مکرر
تهوع
آبریزش دهان
انقباضات شکمی
نشان دهد.
محتویات استفراغ ممکن است شامل غذای هضم‌شده یا هضم‌نشده، مایع زردرنگ، مو، کف یا گاهی خون باشد.
آیا هر استفراغی خطرناک است؟
خیر.
یک بار استفراغ در یک گربه بالغ که بعد از آن کاملاً هوشیار، فعال و دارای اشتهای طبیعی است، لزوماً نشانه بیماری جدی نیست.
با این حال، تکرار استفراغ یا همراه شدن آن با علائم دیگری مانند بی‌اشتهایی، بی‌حالی، درد شکم، اسهال یا کاهش وزن اهمیت بیشتری دارد.
در بچه‌گربه‌ها، گربه‌های سالمند و گربه‌هایی که بیماری زمینه‌ای دارند، آستانه مراجعه به دامپزشک باید پایین‌تر باشد.
مهم‌ترین علل استفراغ در گربه
علل استفراغ بسیار متنوع هستند و تنها بر اساس ظاهر استفراغ نمی‌توان علت را مشخص کرد.
۱. خوردن سریع غذا
برخی گربه‌ها غذا را با سرعت زیادی می‌خورند و مدت کوتاهی بعد محتویات معده را بالا می‌آورند.
اگر گربه بعد از این اتفاق کاملاً طبیعی است و مشکل دیگری ندارد، سرعت خوردن غذا می‌تواند یکی از احتمالات باشد.
۲. تغییر ناگهانی رژیم غذایی
تغییر ناگهانی نوع غذا یا مصرف غذای نامناسب می‌تواند باعث ناراحتی دستگاه گوارش و استفراغ شود.
بهتر است تغییر رژیم غذایی به‌تدریج انجام شود.
۳. گلوله مو
گربه‌ها هنگام نظافت بدن مقدار مشخصی مو می‌بلعند. بخشی از این موها از دستگاه گوارش عبور می‌کند و بخشی ممکن است در معده تجمع پیدا کند.
در برخی گربه‌ها این مسئله می‌تواند باعث تشکیل hairball و استفراغ شود.
با این حال، هر استفراغی را نباید به گلوله مو نسبت داد. استفراغ مکرر نیازمند بررسی علت است.
۴. انگل‌های گوارشی
برخی انگل‌های داخلی می‌توانند باعث استفراغ، اسهال، کاهش وزن، شکم متورم و اختلال رشد شوند.
این مسئله در بچه‌گربه‌ها اهمیت بیشتری دارد.
در صورت وجود علائم گوارشی، سابقه انگل‌زدایی و شرایط زندگی حیوان باید بررسی شود و در موارد مناسب آزمایش مدفوع انجام شود.
۵. خوردن جسم خارجی
یکی از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین علل استفراغ، بلع جسم خارجی است.
نخ، کاموا، روبان، پلاستیک، اسباب‌بازی‌های کوچک، استخوان و سایر اجسام می‌توانند باعث انسداد دستگاه گوارش شوند.
در انسداد ممکن است علائم زیر دیده شوند:
استفراغ مکرر
بی‌اشتهایی
بی‌حالی
درد شکمی
کاهش یا عدم دفع مدفوع
اتساع شکم
در صورت شک به جسم خارجی، استفراغ را در خانه القا نکنید و برای ارزیابی دامپزشکی اقدام کنید.
مسمومیت و استفراغ در گربه
برخی مواد برای گربه‌ها سمی هستند و مصرف آن‌ها می‌تواند باعث استفراغ شود.
از جمله:
بعضی داروهای انسانی
برخی مواد شوینده
بعضی گیاهان سمی
مواد شیمیایی
برخی سموم
بعضی غذاهای نامناسب
اگر احتمال مسمومیت وجود دارد، بهتر است منتظر بروز علائم شدید نمانید.
به گربه خودسرانه شیر، روغن، دارو یا مواد خانگی ندهید و بدون دستور دامپزشک باعث استفراغ حیوان نشوید.
بیماری‌های دستگاه گوارش
التهاب معده و روده، بیماری‌های التهابی روده، مشکلات پانکراس و برخی بیماری‌های دیگر دستگاه گوارش می‌توانند با استفراغ همراه باشند.
در این موارد ممکن است علائم دیگری مانند:
کاهش اشتها
اسهال
کاهش وزن
درد شکم
تغییر مدفوع
بی‌حالی
نیز مشاهده شود.
بیماری‌های کلیه و کبد
استفراغ همیشه منشأ گوارشی ندارد.
بیماری‌های کلیوی، کبدی و برخی اختلالات متابولیک نیز می‌توانند باعث تهوع و استفراغ شوند.
به همین دلیل، در گربه‌ای که استفراغ مکرر یا مزمن دارد، خصوصاً در سنین بالاتر، آزمایش خون می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
استفراغ زردرنگ در گربه
مایع زرد یا سبز مایل به زرد در استفراغ معمولاً می‌تواند حاوی صفرا باشد.
وجود صفرا به‌تنهایی یک تشخیص خاص محسوب نمی‌شود و ممکن است در شرایط مختلفی دیده شود.
اگر استفراغ زردرنگ تکرار شود یا همراه با بی‌اشتهایی، درد شکم، کاهش وزن یا بی‌حالی باشد، علت باید بررسی شود.
استفراغ خونی در گربه
مشاهده خون در استفراغ موضوعی است که نباید نادیده گرفته شود.
خون ممکن است به شکل خون قرمز روشن یا مواد تیره و شبیه تفاله قهوه دیده شود.
علت می‌تواند از تحریک و التهاب دستگاه گوارش تا زخم، جسم خارجی، مسمومیت یا سایر بیماری‌ها متفاوت باشد.
در صورت مشاهده خون در استفراغ، به‌خصوص اگر مقدار آن قابل‌توجه باشد یا حیوان بی‌حال و کم‌اشتها شده باشد، مراجعه سریع به دامپزشک توصیه می‌شود.
تفاوت استفراغ و برگرداندن غذا
این دو حالت با یکدیگر تفاوت دارند.
استفراغ
معمولاً با تهوع، انقباض شکم و تلاش فعال برای خارج کردن محتویات معده همراه است.
برگرداندن غذا
معمولاً بدون انقباضات شدید شکمی و نسبتاً منفعلانه اتفاق می‌افتد و غذا ممکن است تقریباً هضم‌نشده و با شکل لوله‌ای خارج شود.
این تفاوت برای دامپزشک اهمیت دارد، زیرا علت‌های این دو حالت می‌توانند متفاوت باشند.
چه زمانی استفراغ گربه اورژانسی است؟
اگر استفراغ همراه با یکی از موارد زیر باشد، بهتر است ارزیابی دامپزشکی سریع انجام شود:
استفراغ مکرر یا مداوم
بی‌حالی قابل‌توجه
قطع یا کاهش شدید اشتها
درد شکم
شکم متورم یا سفت
وجود خون در استفراغ
اسهال شدید یا خونی
کاهش سطح هوشیاری
مشکل تنفسی
احتمال مسمومیت
احتمال بلع جسم خارجی
عدم توانایی در نگه داشتن آب
کاهش واضح ادرار یا مشکل در ادرار کردن
در بچه‌گربه‌ها، گربه‌های سالمند و حیوانات دارای بیماری زمینه‌ای، استفراغ می‌تواند سریع‌تر به کم‌آبی و اختلالات متابولیک منجر شود.
تشخیص علت استفراغ در گربه
دامپزشک برای تشخیص علت، ابتدا شرح حال و معاینه کامل انجام می‌دهد.
مواردی مانند سن، نوع غذا، تغییر رژیم غذایی، داروهای مصرفی، دسترسی به مواد سمی، سابقه انگل‌زدایی، دفعات استفراغ و وضعیت مدفوع اهمیت دارند.
بسته به شرایط، ممکن است از آزمایش‌های زیر استفاده شود:
آزمایش خون
CBC و آزمایش‌های بیوشیمیایی می‌توانند اطلاعاتی درباره التهاب، کم‌خونی، عملکرد کلیه و کبد، قند خون و وضعیت عمومی بدن ارائه دهند.
آزمایش مدفوع
در گربه‌هایی که احتمال انگل وجود دارد، آزمایش مدفوع می‌تواند به تشخیص برخی انگل‌های گوارشی کمک کند.
رادیوگرافی
در صورت شک به جسم خارجی، انسداد یا برخی مشکلات شکمی، رادیوگرافی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.
سونوگرافی
سونوگرافی برای بررسی دیواره و حرکات دستگاه گوارش، برخی اندام‌های شکمی، پانکراس و وجود مایع آزاد می‌تواند مفید باشد.
درمان استفراغ در گربه
درمان کاملاً به علت اصلی بستگی دارد.
ممکن است درمان شامل:
اصلاح کم‌آبی و اختلالات الکترولیتی
داروهای ضدتهوع مناسب
اصلاح رژیم غذایی
درمان انگل
درمان بیماری زمینه‌ای
درمان عفونت در مواردی که عفونت باکتریایی اثبات یا به‌شدت مشکوک باشد
یا در برخی موارد جراحی
باشد.
داروی ضدتهوع یا داروی انسانی را بدون تجویز دامپزشک به گربه ندهید.
همچنین استفاده خودسرانه از آنتی‌بیوتیک برای هر مورد استفراغ توصیه نمی‌شود.
بعد از استفراغ چه غذایی به گربه بدهیم؟
نوع تغذیه بعد از استفراغ به علت و شدت بیماری بستگی دارد.
در یک گربه بالغ سالم که تنها یک بار استفراغ کرده و کاملاً طبیعی است، معمولاً می‌توان با نظر دامپزشک غذا را در حجم‌های کوچک‌تر و دفعات بیشتر ارائه کرد.
اما در گربه‌ای که استفراغ ادامه‌دار، بی‌اشتهایی یا بیماری زمینه‌ای دارد، مدیریت تغذیه باید متناسب با علت بیماری انجام شود.
گرسنگی طولانی‌مدت بدون نظر دامپزشک توصیه نمی‌شود.
در گربه‌ها، ادامه‌دار شدن بی‌اشتهایی می‌تواند خود به یک مشکل مهم تبدیل شود.
آیا استفراغ گربه به دلیل مو است؟
گاهی بله، اما نباید تمام موارد استفراغ را به مو نسبت داد.
گربه‌هایی که زیاد خود را لیس می‌زنند، موهای بیشتری می‌بلعند و ممکن است بیشتر دچار hairball شوند.
برس کشیدن منظم، به‌خصوص در گربه‌های مو‌بلند، می‌تواند میزان موی بلعیده‌شده را کاهش دهد.
اگر گربه به‌طور مکرر برای بالا آوردن تلاش می‌کند ولی چیزی خارج نمی‌شود، یا استفراغ‌های مکرر دارد، باید علت دیگری نیز بررسی شود.
چگونه از استفراغ گربه پیشگیری کنیم؟
همه موارد استفراغ قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت چند نکته می‌تواند خطر برخی مشکلات را کاهش دهد:
تغییر غذا را به‌تدریج انجام دهید.
از غذای متناسب با سن و شرایط گربه استفاده کنید.
دسترسی به نخ، کاموا، پلاستیک و اجسام کوچک را محدود کنید.
گیاهان و مواد سمی را از دسترس حیوان دور نگه دارید.
برنامه کنترل انگل را طبق نظر دامپزشک دنبال کنید.
در گربه‌های مو‌بلند، برس کشیدن منظم را جدی بگیرید.
داروهای انسانی را دور از دسترس قرار دهید.
تغییرات اشتها، وزن، مدفوع و رفتار را زیر نظر داشته باشید.
جمع‌بندی
استفراغ در گربه می‌تواند از یک مشکل ساده و گذرا تا نشانه یک بیماری جدی متغیر باشد. یک بار استفراغ در گربه‌ای که بعد از آن کاملاً طبیعی است، الزاماً نگران‌کننده نیست؛ اما استفراغ مکرر، بی‌اشتهایی، بی‌حالی، درد شکم، خون در استفراغ یا احتمال مسمومیت و جسم خارجی نیازمند توجه جدی است.
مهم‌ترین نکته این است که به جای درمان علامت به‌تنهایی، علت اصلی استفراغ مشخص شود. معاینه دامپزشکی و در صورت نیاز آزمایش خون، آزمایش مدفوع، رادیوگرافی یا سونوگرافی می‌توانند به تشخیص دقیق کمک کنند.
هرچه گربه کم‌سن‌تر، سالمندتر یا دارای بیماری زمینه‌ای باشد، توجه سریع‌تر به استفراغ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
حیوانتان این نشانه‌ها را دارد؟
با دامپزشک دارای پروانه، تصویری یا چت، از خانه مشورت کنید.
